Partykuły

Jeżeli użyć metafory i przyrównać całość danej wypowiedzi do budynku, zdanie do ściany jako części tego budynku, z kolei słowa wchodzące w skład tego zdania do cegieł, to wtedy partykuły będą cementem spajającym ów cegły. Bez tych drobnych części zdania nie możliwe jest skonstruowanie zdania.

Tak jak w gramatyce języka polskiego mamy mnóstwo rodzajów końcówek wyrazów w zależności od przypadków, całą masę regułek i jeszcze więcej wyjątków, to w języku japońskim sprawa ta bardzo się upraszcza. Zamiast tychże końcówek wyrazów używane są pojedyncze znaki hiragany będące samodzielnymi (choć same w sobie nie mającymi znaczenia) częściami mowy - partykułami. Być może to określenie wygląda na skomplikowane, jednak już wkrótce przekonasz się, że tak naprawdę nazwa "partykuła" jest tu jedyną skomplikowaną rzeczą.

は

は wskazuje w zdaniu podmiot będący tematem zdania, czyli głównym bohaterem, o którym to zdanie traktuje. Jak już wspomniałem przy okazji ćwiczenia liczebników, znacznie は tłumaczymy nastepująco:

jak na przykład w zdaniu:

gdzie なつ (lato) jest podmiotem tego zdania. Zwróć uwagę na to, że です jest umiejscowione zawsze na końcu zdania. Jak zabrzmiało by to zdanie po polsku, ale z zachowaną kolejnością wyrazów? Tak, brzmiało by dość dziwnie: "Lato gorące jest". Taka jest jednak kolejność w zdaniu japońskim i tak musimy to zapamiętać.

Często część będąca tematem zdania jest pomijana, jeżeli z kontekstu rozmowy wynika jednoznacznie, że właśnie na ten temat toczy się rozmowa. Jest to dla nas jak najbardziej zrozumiałe, jeżeli przyrównamy to do języka polskiego:

• Gdzie jest Tomek?
• (Tomek jest) W domu.

Ponieważ z pytania wynika, że mowa jest o Tomku, to w odpowiedzi można część "Tomek jest" (czyli w rozumieniu "Jeżeli chodzi o Tomka, to...") spokojnie pominąć.
Jak więc będzie wyglądać ten krótki dialog po japońsku? Zobaczmy:

Tu użyliśmy kilka innych partykuł, o których wspomnimy za chwileczkę.

Jeszcze jedna uwaga nie związana co prawda z partykułami, ale z wymową です: nie wymiawiamy go raczej jako "desu" a bardziej jak "des".

が

Partykuła が również określa podmiot lub też dopełnienie. Często będziemy musieli rozstrzygnąć, który z dwóch: は cz が　powinniśmy w danym momencie zastosować. Po tej lekcji powinno to być dużo łatwiejsze.

Spójrzmy zatem na zastosowania tej partykuły, szczególnie śledząc przykłady - wtedy najłatwiej zrozumieć, jak należy stosować tę partykułę.

Bohater akcji

が używane jest do wskazania przedmiotu, którego dotyczy akcja opisana na przykład czasownikiem.

gdzie wyraz　きました jest czasem przeszłym od wyrazu　きます (forma uprzejma; forma podstawowa to くる) czyli "przybyć, przyjechać, przyjść". Nie musisz tego zapamiętać teraz, skup się raczej na zrozumieniu partykuły.

たべた - czas przeszły od たべる - jeść - obydwa wyrazy w formie prostej.

Potwierdzenie obecności

Wtedy, gdy wskazujemy, że jakiś przedmiot czy osoba znajduje się czy jest obecna lub też temu zaprzeczamy, stosujemy następującą konstrukcję: rzeczownik + が　+ aru (iru). O zaprzeczeniach powiemy sobie innym razem, teraz pokażę tylko potwierdzenie obecności rzeczy (przedmiot martwy) i osoby (ożywiony). Podział ten wynika z tego, że w zależności właśnie od tego czynnika używamy innego słowa:

Poniżej przytoczę dwa przykłady, są one w formie zwykłej (nieuprzejmej):

Zwróć uwagę, że w japońskim o posiadaniu czegoś mówi się raczej, że to coś po prostu jest, niż że to mamy. Poniżej zamieszczone przykłady wyjaśnią zastosowanie obydwu partykuł は i が:

Poniżej jeszcze jeden przykład, będący niemal tym samym zdaniem co powyższe, jednak tym razem odwracający podmiot:

gdzie すき oznacza lubić, uwielbiać. Tak na marginesie, jak powiedzieć po japońsku: "kocham cię"? Kocham cię po japońsku brzmi だいすき　です - gdzie だい to przedrostek o znaczeniu "duży, ogromny".

Ta część lekcji o partykułach nie jest najłatwiejsza, upewnij się więc, czy dobrze zrozumiałeś jej ideę.

の

Partykuła の określa przynależność, własność. Mówiąc "A の B" mamy na myśli, że B należy do A, czyli inaczej A jest właścicielem B.

Dlatego jest ona nazywana partykułą dzierżawczą, co jednak brzmi dużo bardziej skomplikowanie, niż jest naprawdę. Spójrz na przykład, a wszystko będzie jasne:

Partykuła の ma zastosowanie również wtedy, gdy mówimy o pochodzeniu przedmiotu, na przykład:

に

Partykuła に może mieć kilka funkcji w zdaniu:

Cel

Docelowy punkt w zdaniu, które wskazuje na ruch (np. iść, jechać) oznaczony jest przez に:

Przy czym celem może być nie tylko miejsce, ale również np. osoba:

Czas

Przez に oznacza się również czas, w którym dane wydarzenie się odbywa:

Lokacja

Oprócz powyższych zastosowań partykułę に używamy rówież wtedy, gdy chcemy powiedzieć, że coś znajduje się w danym miejscu:

へ

Zamiast partykuły に w odniesieniu do celu możemy również zastosować partykułę へ (UWAGA! czytamy ją jako "e", bez "h" na początku!).

Pamiętajmy jednak, że zamiana に na へ może być dokonana jedynie wtedy, gdy chodzi o cel, nigdy o czas czy lokację.

で

Partykułą で wyraża się miejsce, w którym odbywa się czynność:

Za pomocą tej partykuły możemy również pokazać sposób, w jaki coś zostało zrobione:

Ponieważ partykuły に oraz で są często mylone, zapamiętajmy:

を

Partykuła を wskazuje w zdaniu biernik, czyli tą rzecz czy osobę, która jest przedmiotem danej akcji, np.:

W tych przykładach książka i herbata są biernikami. Jest jednak jedno wyrażenie, na które chciałbym zwrócić szególną uwagę, ponieważ sprawiało mi to spory problem. Kiedy mianowicie mówimy, że coś lubimy, to pomimo tego, że to "coś" jest w bierniku, to nie stosujemy partykuły を ale が:

と

Partykuła と łączy dwa rzeczowniki będące na równi bohaterami jednego zdania. Wtedy kiedy po polsku chcemy powiedzieć o X i Y, użyjemy właśnie tej partykuły:

Inne znaczenie, ale podobne do powyższego, to "razem z".

も

Wtedy, gdy chcemy użyć znaczenia "również" czy "także", sięgniemy po partykułę も.

Pragnę jeszcze zwrócić uwagę, że partykuły w zależności od potrzeb można łączyć. Na przykład kiedy chcemy powiedzieć że "ja również (も) byłem w (に) jakimś miejscu":

Dwie ostatnie partykuły nie są może związane z gramatycznymi odmianami, ale za to nadają wypowiedzi zabarwienie emocjonalne i powodują, że jest ona bardziej naturalna. Stosujemy je zwykle na końcu zdania.

よ

Ta partykuła ma charakter wzmacniający zdanie i jest bardzo często używana w mowie potocznej. Jej znaczenie możemy rozumieć jako "no przecież" lub "oczywiście, że...".

ね

Ta partykuła z kolei jest odpowiednikiem polskiego "nie?" na końcu zdania w mowie potocznej. W przeciwieńtwie jednak do języka polskiego, w języku japońskim możemy używać partykuły ね również w sytuacjach bardziej oficjalnych.

Podobnie jak partykuła よ, tak również ね dodaje zdaniu naturalności, jednak w przeciwieństwie do tego pierwszego, ね osłabia nieco znaczenie, dodająć coś w rodzaju polskiego "nieprawdaż?".

Na koniec porównajmy jeszcze obydwie partykuły よ oraz ね:

Jak zwykle namawiam do tworzenia własnych przykładów.

Zrozumienie tematu partykuł japońskich jest niezwykle ważne, jeżeli chcemy mówić po japońsku. Zatem - ćwiczmy i zapamiętujmy!

---